kwartalnik "Edukacja Biologiczna i Środowiskowa"

ISSN 1643-8779



Kałamarnice potrafią... latać

Fakt, że kałamarnice wyskakują z wody, znano ponad pół wieku temu. Jednak dopiero teraz japońscy naukowcy z Uniwersytetu Hokkaido odkryli, że potrafią one …latać. W fazie odrzutowej i szybowania mają rozłożone płetwy i mogą regulować właściwości aerodynamiczne lotu o długości ok. 30 m odbywającego się z prędkością ok. 10 m/s, a nawet przyspieszać.

Zazdrościmy ptakom, że tak swobodnie latają po niebie. Ale lot ptaszorowatych (tzw. ryb latających) nie wygląda już tak beztrosko... I nic w tym dziwnego, ponieważ decydują się one na latanie najczęściej wtedy, kiedy są atakowane przez drapieżnika! Ale czy wiedzieli Państwo, że wśród zwierząt zamieszkujących oceany świata nie tylko ptaszorowate mają zdolności do latania?

Odkrycie japońskich naukowców z Uniwersytetu Hokkaido jest niezwykłe. Byli oni świadkami tego, jak kałamarnice z rodzaju strzalikowatych (Ommastrephidae) latają. Jak sami przyznają, powołując się na liczne publikacje, wyskakiwanie kałamarnic z wody było znane już w 1949 r., ale nikt do tej pory nie zdołał jednoznacznie nazwać tego zjawiska – lot czy skok? Pytanie niby banalne, ale jakoś to zjawisko trzeba przecież nazwać.

Lataniem określa się „ruch zwierzęcia w powietrzu, w trakcie którego występuje czynne sterowanie siłami aerodynamicznymi” (Dudley i wsp., 2007). Zgodnie z tą definicją można z pewnością stwierdzić, że żaby nie latają, lecz skaczą. W takim razie jak jest z tymi kałamarnicami?

Uczeni, żeby przekonać się o tym tajemniczym zachowaniu strzalikowatych, po prostu wypłynęli na morze i zrobili wiele zdjęć korzystając z lustrzanek. Tak, takich zwykłych lustrzanek, z których wielu amatorów fotografii korzysta! Z pewnością najbardziej zajmującą częścią pracy naukowców była analiza ogromnej liczby zdjęć, na których uwieczniono w sumie aż 1459 kałamarnic. Wśród nich była tylko jedna wynurzająca się z wody, 14 kałamarnic w fazie odrzutowej, aż 1355 szybujących i 89 nurkujących. Dlaczego naukowcy zdołali utrwalić na zdjęciu tylko jedno zwierzę wyskakujące z wody? Wytłumaczenie tego jest wyjątkowo proste: „kałamarnice pojawiały się nagle i nieoczekiwanie na powierzchni wody pod ostrym kątem” (Muramatsu i wsp., 2013).

Dokładna analiza zdjęć pozwoliła naukowcom z Uniwersytetu Hokkaido stwierdzić, że kałamarnice wynurzające się z wody i nurkujące z powrotem mają złożone płetwy. Za to odkryli oni, że zwierzęta w fazie odrzutowej i szybowania mają rozłożone płetwy i mogą regulować właściwości aerodynamiczne lotu o długości ok. 30 m odbywającego się z prędkością ok. 10 m/s. Okazało się również, że w fazie odrzutowej kałamarnice zwiększają prędkość przemieszczania się w powietrzu. Japońscy uczeni mogli więc dojść tylko do jednego wniosku: kałamarnice latają, a nie skaczą!

Jak odkrycie jest przełomowe, to i tytuł publikacji jest doniosły. Oceaniczne kałamarnice naprawdę latają (ang. Oceanic squid do fly) (Muramatsu i wsp., 2013).

 

Literatura

[1] Dudley R, Byrnes G, Yanoviak SP, Borrell B, Brown RM, McGuire JA (2007). Gliding and the functional origins of flight: biomechanical novelty or necessity? Annu Rev Ecol Evol Syst. 38:179–201.

[2] Muramatsu K, Yamamoto J, Abe T, Sekiguchi K, Hoshi N, Sakurai Y (2013). Oceanic squid do fly. Mar Biol. doi:10.1007/s00227-013-2169-9.

 

Takao Ishikawa

Tekst pochodzi z EBiŚ 1/2013