kwartalnik "Edukacja Biologiczna i Środowiskowa"

ISSN 1643-8779



Nowy sposób na komórki macierzyste: jak otrzymuje się komórki STAP?

Odkrycie 30-letniej japońskiej uczonej dosłownie porwało japońskie media. Jeszcze nie ochłonięto po sukcesie zespołu prof. Yamanaki, laureata Nagrody Nobla z 2012 r., który opracował metodę otrzymywania komórek iPS (indukowanych pluripotencjalnych komórek macierzystych, ang. induced pluripotent stem cells), teraz japońskie media rozpisują się o sukcesie młodej uczonej, która z dnia na dzień trafiła na czołówki gazet.

Sukces rzeczywiście jest duży. Każdy naukowiec zazdrościłby dwóch artykułów w jednym numerze prestiżowego czasopisma Nature, ale przede wszystkim chodzi o przełom w badaniach nad komórkami macierzystymi, który opracowała dr Haruko Obokata z zespołem.

Okazało się, że bodźce działające na zróżnicowane komórki są w stanie zmienić je w komórki macierzyste, zdolne do ponownego zróżnicowania w rozmaite typy komórek znajdujące się w całym organizmie. Jak na to wpadła japońska uczona?

Jak sama mówi, była bardzo uważnym obserwatorem; zauważyła, że pobieranie komórek z tkanki za pomocą cienkiej kapilary powoduje ich zmniejszanie się do rozmiarów przypominających komórki macierzyste. Dalej próbowała różnych bodźców, nie tylko mechanicznych, ale także chemicznych. Ostatecznie okazało się, że kąpiel komórek w roztworze o lekko kwaśnym odczynie wystarcza, by zróżnicowane komórki stały się komórkami macierzystymi. Dr Obokata nazwała je komórkami STAP (zyskujące pluripotencjalność przez bodźce, ang. stimulus-triggered acquisition of pluripotency).

Na obecnym etapie komórki STAP nie są jeszcze wynalazkiem doskonałym. W trakcie badań nie udało się ich otrzymać z komórek pobranych od dorosłej myszy, ale jedynie od nowo narodzonych organizmów. Jednak już teraz jest to niemal pewne, że komórki STAP podbiją świat. W przeciwieństwie do komórek iPS, otrzymanie komórek STAP nie wymaga wprowadzenia czterech dodatkowych genów, a wydajność ich powstawania jest większa o ponad 20 razy!

Oprócz przełomowego odkrycia, w tej historii jest jeszcze jeden powód, dla którego japońskie media tak pokochały ten temat. Sukces młodej uczonej, która nie załamała się po odrzuceniu rok wcześniej propozycji artykułu w Nature, lecz kontynuowała badania i wreszcie osiągnęła swój cel. Chyba można być pewnym, że wyniki badań grupy dr Obokata jeszcze nie raz zaskoczą świat.

 

Takao Ishikawa

 

Źródło: Cyranoski D (2014). Acid bath offers easy path to stem cells. Nature 505:596.

Fot.: Haruko Obokata, A mouse embryo injected with cells made pluripotent through stress, tagged with a fluorescent protein.