kwartalnik "Edukacja Biologiczna i Środowiskowa"

ISSN 1643-8779



Daisy i jej smok

Kiedy podczas wakacyjnego spaceru po plaży natrafi się na ładny kawałek bursztynu, można mówić o szczęściu. O wielkim szczęściu należy mówić natomiast, jeśli natknie się na kości nieznanego wcześniej nauce pterozaura. To właśnie przytrafiło się pięcioletniej Daisy Morris przechadzającej się z rodzicami wybrzeżem brytyjskiej wyspy Wight. Nowoodkryty gatunek nazwano na jej cześć Vectidraco daisymorrisae (Naish, Simpson i Dyke, 2013) i nie jest to wcale najniezwyklejsza spośród wielu nazw nadanych zwierzętom na czyjąś cześć.

Vectidraco daisymorrisae był żyjącym przed 125 milionami lat pterozaurem wielkości gołębia. Pterozaury (od greckiego pterosaurus – ‘skrzydlata jaszczurka’) to latające gady, niezaliczane do dinozaurów, które zamieszkiwały Ziemię od późnego triasu do końca kredy (220 do 65 mln lat temu). Łacińska nazwa rodzaju Vectidraco oznacza ‘smoka z wyspy Wight’, zaś epitet gatunkowy daisymorrisae nadano, aby uhonorować Daisy Morris – jego młodą odkrywczynię.

Od momentu, gdy uwagę dziewczynki zwróciły wystające u podstawy klifu, odsłonięte przez erozję drobne kości, do chwili, gdy oficjalnie opisano nowy gatunek na łamach czasopisma PLoS ONE upłynęły ponad cztery lata. Dzisiaj dziewięcioletnia Daisy może nie tylko cieszyć się sławą odkrywczyni, ale też stała się bohaterką książki dla dzieci Daisy and the Isle of Wight Dragon (Daisy i smok w z wyspy Wight). Twórcą tej na poły fikcyjnej, na poły prawdziwej opowieści jest Martin Simpson, jeden z badaczy, który opisał znalezione przez dziewczynkę kości i zidentyfikował je jako należące do nowego gatunku. On sam również występuje w książce – jako Fossil Man (‘Człowiek od Skamielin’). Nagłośniona przez media historia Daisy Morris pokazuje, jakie niezwykłe konsekwencje może mieć naturalna u dzieci ciekawość świata i niepohamowana potrzeba ciągłego zadawania pytania „A co to?”. Jest też przykładem na to, jak nazwanie gatunku na cześć jakiejś osoby może uczynić ją sławną.

Nie brakuje też jednak przykładów odwrotnej zależności, kiedy to ktoś już wcześniej cieszący się sławą użycza swojego nazwiska nowo odkrytemu organizmowi. Czasami uzasadnione jest to dostrzeżonym przez odkrywcę podobieństwem pomiędzy zwierzęciem a celebrytą. Chrząszcz Agra schwarzeneggeri ma silnie rozbudowany jeden z członów odnóży, co jego odkrywcom przywiodło na myśl potężne bicepsy Arnolda Schwarzeneggera. Inny chrząszcz, Agathidium vaderi, zawdzięcza swoją nazwę podobieństwu czarnego, błyszczącego pancerzyka do stroju Dartha Vadera z filmowej sagi Gwiezdne wojny. Na najwięcej pozwolił sobie chyba odkrywca muchówki Scaptia beyonceae. Swoją nazwę owad ten zawdzięcza bowiem końcówce odwłoka pokrytej złocistymi włoskami, który skojarzył się badaczowi z kształtami piosenkarki Beyonce Knowles i jej zamiłowaniem do błyszczących strojów scenicznych.

Nie zawsze nazwa nawiązuje do podobieństwa w wyglądzie. Nowo odkryty podgatunek występującego w Ameryce Północnej królika błotnego nazwano Sylvilagus palustris hefneri na cześć Hugh Hefnera, założyciela Playboya, który na swój sposób od dziesięcioleci promuje „króliczki”. Częściej jednak nazwy nadawane są na cześć osób, które poświęciły się bardziej chwalebnym sprawom. Zaangażowani w ochronę przyrody wokalista Sting oraz aktor Harrison Ford zostali uhonorowani przez odkrywców rzekotki Hyla stingi i mrówki Pheidole harrisonfordi, zaś aktorkę Angelinę Jolie, w uznaniu jej zasług na rzecz uchodźców, unieśmiertelniono w nazwie pająka Aptostichus angelinajolieae.

Czasami zaś po prostu badacze nazywają nowo odkryte gatunki na cześć swoich idoli. Nazwy wielu trylobitów – morskich bezkręgowców zamieszkujących Ziemię od 520 do 250 mln lat temu – są hołdem dla znanych muzyków. Swoje trylobity, Aegrotocatellus jaggeriPerirehaedulus richardsi, mają Mick Jagger i Keith Richards z The Rolling Stones, pięć gatunków z rodzaju Arcticalymene: A. cooki, A. jonesi, A. matlocki, A. rotteniA. viciousi nazwano na cześć członków grupy Sex Pistols, a wśród przedstawicieli rodzaju Avalanchurus odnajdujemy nazwy będące wyrazem uznania dla duetu Simon & Garfunkel (A. simoniA. garfunkeli) oraz Johna Lennona i Ringo Starra z The Beatles (A. lennoniA. starri).

 

Literatura

Naish D, Simpson M, Dyke G (2013). A New Small-Bodied Azhdarchoid Pterosaur from the Lower Cretaceous of England and Its Implications for Pterosaur Anatomy, Diversity and Phylogeny, PLoS ONE. 8(3):e58451. Wolny dostęp: http://www.plosone.org/article/info%3Adoi%2F10.1371%2Fjournal.pone.0058451.

Erwin TL (2002). The Beetle Family Carabidae of Costa Rica: Twenty nine new species of Agra Fabricius 1801 (Coleoptera: Carabidae, Lebiini, Agrina). Zootaxa. 119: 1-68.

http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_organisms_named_after_famous_people.

http://www.curioustaxonomy.net/etym/people.html.

 

Wojciech Grajkowski, PPP

Tekst pochodzi z EBiŚ 3/2013